Kratko razmišljanje o nastanku imena grada Negotina
Rad na projektu sanacije fasade crkve Svete Trojice u Negotinu bio je vrlo izazovan posao. Reprezentativnost crkve, sklad forme i bogatstvo njene simbolike bilo je takvog nivoa, da bi se ovim zdanjem ponosili i veliki evropski gradovi. Uraditi projekat obnove stoga nije bila jednostavna stvar. Pored svih obaveznih sadržaja, trebalo je crkvu staviti u istorijski kontekst, geografski odrediti, shvatiti namere naručioca i stvaralački rukopis autora. U svemu, vrlo je važno bilo crkvu razumeti u odnosu na sredinu u kojoj je građena. Trebalo je saznati sve o istoriji Negotina…
Istorijski izvori su, kao i uvek kod nas, vrlo šturi. Smatra se da je Negotin kao naselje nastao u vreme pada srpske despotovine pod tursku vlast 1459. godine. Kao vrsni poreznici, Turci su o prikupljenim nametima vodili precizne evidencije, tako da se ime Negotina prvi put u pisanim izvorima navodi u defterima iz sredine XVI veka. Popisna evidencija Vidinskog sandžaka otkriva da je 1530. godine Negotin imao 55 kuća. Malo naselje je svoj procvat doživelo za vreme austrijske okupacije. Negotin tada broji 100 kuća, ali nakon neuspele vojne kampanje, izgubljenog rata i kapitulantskog Beogradskog mira, 1739. godine, Austrijanci naselje vraćaju pod okrilje turske uprave. U sastav Kneževine Srbije ulazi 1833. godine, da bi duhovni centar krajine postao 1842. godine.
Postoji nekoliko predanja o nastanku imena grada. Po meni, a mislim da nije teško složiti se sa mnom, nijedna od legendi nije dostojna Negotina. Jedna legenda kaže da se u današnjem Malom selu naselio neki Negota sa ženom Tinom. Imali su brdo zemlje, mnogo stoke, i verovatno su se dovikivali sa kraja na kraj imanja, tako da se od te larme iznedrilo ime grada: Nego-Tin.
Druga legenda govori o rivalitetu dva imaginarna velikaša koji su zidali dva grada, jedan naspram drugog. Negotin je bio grad na današnjem mestu, a u blizini današnjeg sela Vidrovac još su sačuvane razvaline Vidrov grada. Kada su završili gradove (verovatno pre roka), onaj sa brda doviknuo je onom u dolini: ’’Ja sam bolji grad načinio, nego ti!’’ Od tog ’’nego ti’’ nastalo je po ovoj legendi ime grada Negotin. Mada je u skladu sa našim mentalitetom, a i kvalitetom radova u građevinarstvu (oba grada iz legende su ruševine), i ova legenda u sebi ne nosi mitski potencijal koji nadanjuje.
Sličnu muku imao sam u pripremi obeležavanja jubileja 850 godina od prvog pisanog pominjanja mog rodnog grada Pančeva. Po ekranu računara vrteli su mi se istorijski nazivi Panuka, Pančina, Pančova… i moja petogodišnja ćerkica me je upitala šta mi to znači. Odgovorio sam joj da je u pitanju varijacija naziva za baru, močvaru iz koje je nastao grad Pančevo. Zamislila se pa žustro odgovorila: ’’To je glupo!’’ Konstatacija tipična za današnju decu… ’’Dobro, kad je glupo, a ti si pametna, reci ti meni kako je onda Pančevo dobilo ime?’’ Na kratko je ućutala, pa onda počela razvučenim glasom: ’’Nekada daaavno, jako, jako daaavno, tu su neke tete i neke čike panile čevu, i tako je nastalo ime Pančevo!’’
Nešto slično, kao da postoji i u legendama vezanim za ime Negotina. Ime grada je zagonetka koja je rešena na prvu loptu. Ipak, možda postoji i neka druga priča. Pokušajmo sa analogijom. U današnjoj Severnoj Makedoniji postoji grad Negotino, smešten u dolini reke Vardar. Centar je vinogorja Tikveš, leži na arheološkom lokalitetu Stobi, a danas je skoro u potpunosti naseljen albanskim stanovništvom, što nije bila istorijska konstanta. Nalazi se na vrlo prometnom mestu, jer tuda vodi istorijski put koji Beograd preko moravske i vardarske doline spaja sa Solunom.
Današnje Negotino vodi poreklo od antičkog naselja Antigonea, koje je nastalo u 3. veku p.n.e. Osnovao ga je makedonski kralj Antigon II Gonat, u periodu između 278. i 242. godine p.n.e. Nakon osvajanja Paionije, osvojio je i naselja oko centralnog Vardarskog regiona. U njegovo ime, naselje koje je osnovao nazvano je Antigonea. Drevni grad je postojao sve do XI veka, kada je uništen u katastrofalnom zemljotresu. Prema savremenim tumačenjima, ime Negotino nastalo je od sloveniziranog prevoda Anti-gonea, u Ne-Gonea, odnosno u Negotin. U novije vreme naselje se pod imenom Negotino spominje tek kao ime turskog čiflika (dvorca), početkom XIX veka.
Neprestane migracije, koje su na prostor Negotinske krajine dovodile izbeglice od turskog zuluma, u kulturnom smislu ostavile su traga u ovdašnjim crkvama, Rajačkim pimnicama, bajkovitim nadgrobnim spomenicima na Rajačkom groblju. U prostor Krajine pristizale su izbeglice sa Kosova i Metohije, iz Makedonije, iz Bugarske, i to pretežno Srbi… Sasvim je moguće da su neki od njih, sa sobom u novi životni prostor doneli i ime grada iz kog su izbegli. To je čest slučaj sa srpskim narodom, a sličnost između imena Negotin i Negotino, više je nego očigledna. Po mom skromnom mišljenju, ove veze bi trebalo podrobnije istražiti i gradu ponuditi smisleniji mit.
Ili su možda, na obali Vardara, nekada davno, neki Nego i Tina napasali ovce…
