Trenutna društvena situacija je u fokus izbacila plenume kao vid samoorganizovanja. Zarobljavanjem svih institucija od strane vladajuće koalicije ukazala se potreba za novim vidovima organizacije. I pojavili su se plenumi, koji itekako imaju osnov u pozitivnopravnim propisima, kako međunarodnim, tako i republičkim, kao oblik neposrednog učešća građana u donošenju odluka.
A šta je sa lokalom? Koje su nam tu opcije? Zakon o lokalnoj samoupravi propisuje šta su oblici neposrednog učešća građana u ostvarivanju lokalne samouprave, a Statut opštine Negotin te oblike razrađuje.
Neposredno učešće građana, na njihovu inicijativu, u donošenju odluka se svodi na:
- Zbor građana – koji može da se sazove za teritoriju opštine, mesne zajednice, deo mesne zajednice, ulicu itd. Saziva ga 5% građana sa biračkim pravom koji imaju prebivalište na teritoriji za koju se saziva. Donosi predloge ili zahteve koji se podnose opštini i tad treba da bude prisutno 10% građana sa biračkim pravom koji imaju prebivalište na toj teritoriji. Opština o njima odlučuje u roku od 60 dana. Sazivači su dužni opštinu da obaveste o sazivanju i ona je dužna da saziv javno objavi, kao i da pruži pomoć pri organizovanju.
- Građanska inicijativa – kako u Statutu opštine piše, ona je moguća samo za teritoriju cele opštine i neophodni su potpisi 5% građana sa biračkim pravom. Rok za odgovor opštine je 60 dana.
- Peticija građana – dovoljno je 50 potpisa. Rok za odgovor opštine je 30 dana.
- Pritužbe građana – svako može da podnese pojedinačno za bilo šta što se tiče opštinske uprave. Rok za odgovor je 30 dana.
Građani u ostvarivanju lokalne samouprave učestvuju i na referendumu, ali inicijativa za raspisivanje referenduma mora da potekne od vlasti.
Isti je slučaj i sa javnim raspravama…Javna rasprava predstavlja skup različitih aktivnosti, preduzetih u unapred predviđenom vremenskom okviru, u cilju pribavljanja predloga i stavova građana o nacrtu nekog akta. Ali građani je ne mogu sami inicirati, već to mora poteći od vlasti.
Oblici neposrednog učešća građana su vekovima unazad definisani. I izboreni kao pravo. I nisu stvari koje treba zanemarivati. Svaka odluka koja se tiče lokalne samouprave treba biti doneta kao rezultat većinskog mišljenja svih građana. Na izborima, na svakih 4 godina ne gubimo pravo da se do sledećih izbora bavimo stvarima koje se nas neposredno tiču, već imamo mehanizme da na njih stalno utičemo. I iz perspektive vlasti, svaka bitna odluka treba biti doneta posle što šire konsultacije. Nema potrebe da na ove stvari gledamo kao na formalnosti koje treba ispuniti, već kao platforme gde će da se čuju i drugačija mišljenja. Možda i bolja.
